Trong cuộc đời hoạt động cách mạng đầy sóng gió, gian nan vào giai đoạn đầu thập kỷ 20, Bác Hồ thường xuyên quan tâm tới công cụ báo chí. Bác sử dụng nhuần nhuyễn công cụ báo chí với mục đích tuyên truyền chủ nghĩa Mác - Lê nin vào đường lối cách mạng giải phóng dân tộc, đưa đất nước thoát vòng nô lệ, đi lên xã hội chủ nghĩa. Người coi báo chí là phương tiện vận động, tập hợp lực lượng cách mạng, tổ chức thực hiện mục tiêu cách mạng một cách hiệu quả nhất. Dù hoàn cảnh khó khăn, nguy hiểm tới đâu và vào thời điểm, tình thế cách mạng nào, Bác Hồ vẫn nhất quyết ra được tờ báo. Từ năm 1922 đến khi về Tổ quốc (tháng 1 năm 1941), Bác Hồ đã sáng lập, trực tiếp tổ chức nội dung, trình bày báo và phát hành 8 tờ báo cách mạng.

Những tờ báo xuất bản công khai và bí mật từ năm 1922 (tại nước Pháp), năm 1925 tại Quảng Châu (Trung Quốc), năm 1928 (tại Thái Lan), năm 1929 (tại Hương Cảng) do Nguyễn Ái Quốc sáng lập tại nước ngoài đều chứa đựng chủ đề lớn là: Truyền bá tư tưởng cách mạng của chủ nghĩa Mác - Lênin vào Việt Nam, chuẩn bị cơ sở lý luận, thực tiễn thành lập một Đảng Cộng sản kiểu mới đủ bản lĩnh chính trị lãnh đạo nhân dân vùng lên phá tan ách nô lệ thực dân Pháp, giành quyền độc lập, tự do, hoà bình, hạnh phúc cho dân tộc Việt Nam, đất nước Việt Nam.

Trong thời kỳ này, những bài báo viết cho tờ báo của tổ chức chính trị Việt Nam hay các tờ báo của Đảng Cộng sản Pháp, công đoàn Pháp như L'humanité (Nhân đạo), La vie d'ouvriers (Đời sống thợ thuyền), Điện tín quốc tế của Quốc tế Cộng sản III, Pravơđa (Sự thật) của Đảng Cộng sản Liên Xô, La femme (Phụ nữ) của Hội Liên hiệp Phụ nữ Liên Xô, Bác Hồ đều lấy bút danh là Nguyễn Ái Quốc.

Từ tháng 12 năm 1938 đến tháng 7 năm 1939, sau khi Đảng ta ra đời, hoạt động bí mật, lần lượt xuất bản Tạp chí "Đỏ" số đầu ra ngày 5 - 8 - 1930, báo Notre voix (Tiếng nói của chúng ta) "Búa liềm", "Tranh đấu"... khi viết bài cho những tờ báo này Bác Hồ lấy nhiều bút danh khác nhau. Trên tờ báo "Tiếng nói của chúng ta", tờ báo in tiếng Pháp của Trung ương Đảng Cộng sản Việt Nam xuất bản trong nước, những bài báo của Bác Hồ gửi từ Trung Quốc về đều ký bút danh Linơ. Từ tháng 11 đến tháng 12 năm 1940, phát xít Nhật xâm lược Trung Quốc, phát xít Đức mở rộng chiến tranh thế giới lần thứ hai, khi viết bài cho báo "Cứu vong nhật báo" của Đảng Cộng sản Trung Quốc, Bác Hồ lấy bút danh là Bình Sơn.

Điểm qua những tờ báo do Bác Hồ sáng lập ở nước ngoài và khi mới về nước để lãnh đạo cách mạng Việt Nam, chúng ta nhận rõ tính hệ thống trong tư tưởng sử dụng vũ khí báo chí vào mục đích đấu tranh cách mạng của Bác Hồ qua các thời kỳ cách mạng khác nhau. Cũng qua những tên báo do Bác Hồ đặt, chúng ta có dịp tìm hiểu tôn chỉ, mục đích, đối tượng bạn đọc của mỗi tờ báo đặt ra một cách linh hoạt cho nhiều tình thế cách mạng khác nhau.

Từ đặc trưng, tính chất cơ bản của báo chí vô sản được tổng kết sau này, soi vào nội dung, hình thức những tờ báo do Bác Hồ sáng lập cách đây gần 80 năm (nếu tính từ năm ra đời tờ báo "Người cùng khổ" l - 4 - 1922), đội ngũ làm báo hôm nay nhận ra ở thời điểm ấy, Bác Hồ đã quán xuyến đầy đủ tính Đảng, tính giai cấp, tính chiến đấu, tính quần chúng trong mỗi tờ báo do Người sáng lập. Đương nhiên do mục tiêu cách mạng thời kỳ đầu đặt ra là xây dựng tổ chức Đảng, vận động, tập hợp quần chúng nhiều hơn nên vai trò tuyên truyền, cổ động tập thể của những tờ báo do Bác Hồ sáng lập được coi trọng hơn.

Văn Hiền
Nguồn: Những mẩu chuyện làm báo của Bác Hồ
NXB Thanh Niên